Hayao Miyazaki kimdir? Studio Ghibli‘nin kurucusu, Ruhların Kaçışı ve Komşum Totoro‘nun yaratıcısı efsanevi yönetmenin hayatı, filmleri ve sanat anlayışı hakkında kapsamlı bir rehber.
Bir Yönetmenden Çok Daha Fazlası
Japon animasyonunun (anime) dünya çapındaki en büyük temsilcisi dendiğinde akla gelen ilk isim şüphesiz Hayao Miyazaki‘dir.
Ancak onu sadece bir çizgi film yapımcısı olarak tanımlamak, Leonardo da Vinci‘ye sadece boyacı demek gibidir.
O, modern dünyanın sanayileşmesine, doğanın tahribatına ve insanın açgözlülüğüne karşı kalemini kılıç gibi kullanan bir pasifist, bir çevreci ve iflah olmaz bir mükemmeliyetçidir.
Bu yazıda, Studio Ghibli‘nin beyni, Oscar ödüllü yönetmen Hayao Miyazaki‘nin hayatına, sanatına ve sinema tarihine damga vuran eserlerine derinlemesine bir bakış atacağız.
Hayao Miyazaki’nin Hayatı: Savaşın Gölgesinde Bir Çocukluk
Hayao Miyazaki, 5 Ocak 1941’de, II. Dünya Savaşı’nın en şiddetli dönemlerinde Tokyo’da doğdu. Bu tarih, onun tüm sanatını şekillendirecek olan travmanın başlangıcıydı.
Ailesi ve Uçaklara Olan Tutkusu
Miyazaki‘nin babası Katsuji Miyazaki, savaş uçakları için parça üreten Miyazaki Airplane şirketinin yöneticisiydi. Bu durum, Miyazaki’nin hayatında iki büyük çelişkiyi doğurdu:
- Ailesi savaş sayesinde zenginleşmişti ama o savaştan nefret ediyordu.
- Uçaklar ölüm makineleriydi ama tasarımlarına ve uçma hissine hayrandı.
Bu çelişkiyi Rüzgar Yükseliyor (The Wind Rises) ve Porco Rosso filmlerinde net bir şekilde görebiliriz.
Annesinin Etkisi
Annesi, omurilik tüberkülozu nedeniyle uzun yıllar yatalak kaldı. Miyazaki’nin filmlerindeki güçlü, hasta ama bilge kadın figürleri (örneğin Komşum Totoro’daki anne) doğrudan kendi annesinden ilham almıştır.
Kariyerinin Başlangıcı ve Isao Takahata ile Tanışma
1963 yılında üniversiteden mezun olduktan sonra Toei Animation‘da ara kare çizeri olarak işe başladı. Burası onun için sadece bir iş yeri değil, hayatının dönüm noktasıydı. Çünkü burada, ömür boyu dostu, rakibi ve ortağı olacak olan Isao Takahata ile tanıştı.
Birlikte Heidi ve Marco gibi bugün klasikler arasında sayılan TV serilerinde çalıştılar. Miyazaki’nin o dönemdeki sahne tasarımı (layout) konusundaki takıntılı titizliği, sektörde adının hızla duyulmasını sağladı.
Studio Ghibli’nin Kuruluşu: Efsane Başlıyor
1985 yılı, animasyon tarihi için bir milattır. Miyazaki, Takahata ve yapımcı Toshio Suzuki ile birlikte Studio Ghibli‘yi kurdu.
Stüdyonun adı, İtalyan uçaklarından ve Sahra Çölü’nde esen sıcak rüzgar kelimesinden geliyordu. Amaçları, Japon animasyon endüstrisinde yeni bir rüzgar estirmekti. Ve başardılar.
Ghibli’nin Farkı Nedir?
- Tamamen El Çizimi: Dijitalleşen dünyaya inat, her karenin elle çizilmesinde ısrar ettiler.
- Derinlikli Hikayeler: İyi ve kötü kesin çizgilerle ayrılmaz. Kötü karakterlerin bile haklı sebepleri vardır.
- Doğa Vurgusu: Teknoloji ve doğa arasındaki savaş ana temadır.
Hayao Miyazaki’nin Unutulmaz Filmleri ve Temaları
Miyazaki filmografisi, her biri ayrı bir ders niteliğinde olan başyapıtlarla doludur. İşte en ikonik eserleri:
Komşum Totoro (My Neighbor Totoro – 1988)
Savaş sonrası Japonya’sında geçen, iki kız kardeşin orman ruhlarıyla olan ilişkisini anlatan bu film, stüdyonun maskotu haline gelmiştir. Çocukluğun masumiyetine yazılmış en güzel mektuptur.
Prenses Mononoke (Princess Mononoke – 1997)
Miyazaki’nin öfke dolu başyapıtı. İnsanların doğayı sömürmesi ve doğanın (orman tanrılarının) buna vahşice cevap vermesini anlatır. İyi ya da kötü yoktur, sadece hayatta kalma mücadelesi vardır.
Ruhların Kaçışı (Spirited Away – 2001)
Miyazaki’ye En İyi Animasyon Filmi Oscar’ını kazandıran, onu Batı dünyasında efsaneleştiren film. Alice Harikalar Diyarında’nın Japon mitolojisiyle harmanlanmış, tüketim toplumunu eleştiren karanlık ve büyüleyici bir versiyonudur.
Miyazaki Sinemasının Karakteristik Özellikleri
Bir filmin Miyazaki’ye ait olduğunu anlamak için jeneriğe bakmanıza gerek yoktur. Şu unsurlar imzası niteliğindedir:
Güçlü Kadın Karakterler: Prens tarafından kurtarılmayı bekleyen prensesler yoktur. Nausicaä, San, Chihiro veya Sophie; hepsi kendi ayakları üzerinde duran, cesur ve karmaşık kadınlardır.
Uçuş Sahneleri: Hemen her filminde gökyüzünde süzülen fantastik uçaklar, süpürgeler veya ejderhalar görürsünüz. Özgürlük, Miyazaki için yerçekimini yenmektir.
Sessiz Anlar (Ma): Hollywood filmlerinin aksine, Miyazaki aksiyonun ortasında karakterleri sadece durdurur. Rüzgar eser, bulutlar geçer. Bu boşluklar (Japonca’da Ma), izleyiciye nefes aldırır ve filmin ruhunu hissettirir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Miyazaki emekli oldu mu?
Miyazaki defalarca emeklilik kararı almış, ancak her seferinde geri dönmüştür. Son olarak Çocuk ve Balıkçıl (The Boy and the Heron) filmiyle sinemaya dönmüş ve yine Oscar kazanmıştır. Şu anda yeni projeler üzerinde çalıştığı bilinmektedir.
Hayao Miyazaki’nin oğlu kimdir?
Oğlu Goro Miyazaki de bir yönetmendir. Babasıyla çalkantılı bir ilişkisi vardır ve Yerdeniz Öyküleri ile Tepedeki Ev gibi filmleri yönetmiştir.
Miyazaki neden yapay zekaya karşı?
Miyazaki, sanatın insan ruhundan ve acıdan doğduğuna inanır. Yapay zekayı ruhsuz ve hayata hakaret olarak nitelendirir.
Bir Devrin Vicdanı
Hayao Miyazaki, sadece güzel resimler çizen bir adam değildir. O, bize ağaçların da ruhu olduğunu hatırlatan, çocuklara korkularıyla yüzleşmeyi öğreten ve yetişkinlere kaybettikleri masumiyeti sorgulatan bir filozoftur.
Onun filmlerini izlemek, sadece bir eğlence değil, modern hayatın gürültüsünden kaçıp ruhsal bir arınma seansına girmek gibidir.
Dünya değişse de, Miyazaki’nin rüzgarı esmeye devam edecek.
